Dikili ve çevresi, coğrafi konumu nedeniyle tarih boyunca önemli bir geçiş güzergâhı ve yerleşim alanı olmuştur. Ege Denizi kıyısında, Anadolu ile Balkanlar arasında doğal bir köprü niteliği taşıyan bu bölge, insanlık tarihinin en eski dönemlerinden itibaren farklı uygarlıklara ev sahipliği yapmıştır.

Kentimizin tarihi, Ballıkaya Mağarası’nda yapılan arkeolojik keşiflerle M.Ö. 11.800 yıllarına, yani Son Buzul Çağı’nın son evrelerine kadar uzanmaktadır.

Mağarada ortaya çıkarılan işlenmiş çakmak taşları, seramik parçaları ve çeşitli yerleşim izleri, bölgedeki insan yaşamının kesintisiz bir geçmişe sahip olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, Dikili’nin tarih öncesi çağlardan itibaren yerleşim gördüğünü ortaya koymaktadır.

Antik Çağ’da bölge, özellikle Aioller’in yerleşimleriyle öne çıkmıştır. Batı Anadolu’da kurulan önemli kentlerden biri olan Pitane (günümüz Çandarlı’sı), bölgenin erken dönem yerleşimlerinden biridir. Herodot’un aktardığı 12 Aiol kentinden biri olan Pitane, uzun yıllar boyunca kültürel ve ticari bir merkez olarak varlığını sürdürmüştür.

Dikili sınırları içerisinde yer alan Atarneus (Aterneus), M.Ö. 2000’li yıllara dayanan geçmişiyle bölgenin en önemli antik yerleşimlerinden biridir. Antik dönemde siyasi ve kültürel açıdan güçlü bir merkez olan bu kent, tarihte önemli bir yere sahiptir.

Dünyanın en önemli düşünürlerinden biri olan Aristoteles, bir dönem Atarneus’ta yaşamış ve çalışmalarını burada sürdürmüştür. Atarneus tiranı Hermias’ın daveti üzerine bölgeye gelen Aristoteles, burada dersler vermiş; ahlak, siyaset ve felsefe alanındaki düşüncelerini geliştirmiştir. Aristoteles’in bu topraklarda bulunmuş olması, Dikili’nin düşünce tarihi açısından da özel bir yere sahip olduğunu göstermektedir.

Tarih boyunca bölge; Pergamon Krallığı, Roma İmparatorluğu, Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu, Türk-İslam devletleri ve beylikler dönemlerini yaşamıştır. Anadolu Selçuklu Devleti’nin zayıflamasıyla birlikte Karesi Beyliği hâkimiyetine giren yöre, ardından Osmanlı egemenliğine katılmıştır.

Modern Dikili ise adını, Karaosmanoğlu ailesine ait çiftliğin “Dikili Zeytin Bahçesi” olarak anılmasından almıştır. 1888 yılında belediye teşkilatının kurulmasıyla birlikte idari kimlik kazanan Dikili, 14 Eylül 1922’de Yunan işgalinden kurtulmuş; 1928 yılında İzmir’e bağlı bir ilçe statüsüne kavuşmuştur.

Binlerce yıllık geçmişiyle Dikili, tarih boyunca taşıdığı kültürel mirası günümüze aktarmış; doğal güzellikleri, stratejik konumu ve köklü birikimiyle bugün de Ege’nin önemli yerleşim merkezlerinden biri olmayı sürdürmektedir.